دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
37
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
با اينكه قاتل بالقوه يكى از دراويش قلندر بود نه قزلباش ، ولى از زمان جنيد به بعد آرمانهاى سياسى قزلباش براى باب عالى عثمانى شناخته شده بود . ازاينرو هنگامىكه اسماعيل در ارزنجان ظاهر شد حكومت عثمانى از اينكه به ولايت روم حمله برد ، ترديد كرد چون در آن شرايط كمترين نتيجه اين كار از دست دادن اين منطقه بود . بنابراين به تداركات وسيع نظامى پرداخت و تا زمانيكه اسماعيل توجه خود را به مناطق شرقى معطوف نساخت ، از اين كار دست نكشيد . گواينكه حمله موردنظر جامه عمل نپوشيد ، ولى دولت عثمانى همچنان نگران جريان امواج مداوم مزدوران آناتولى به سپاه اسماعيل بود . سلطان عثمانى به منظور جلوگيرى از اين مهاجرت تودهاى اتباع توانمند و خاتمه دادن به تقويت توان نظامى دشمن ، در سال 8 - 907 / 1502 نخستين دستور تعقيب قزلباشان را در آناتولى صادر كرد . هركسى كه معلوم مىشد جزو هواداران صفوى است . بر چهرهاش داغ مىنهادند و به بخش غربى ، معمولا به مودونى و كورونى در جنوب يونان تبعيد مىشد . در مرز شرقى به امرا دستور دادند كه از آمدوشد قزلباشان در مرز جلوگيرى كنند . ولى اين اقدامات در اوضاع آن زمان نمىتوانست كمترين تأثيرى داشته باشد بخصوص در مورد جمعيت نيمه چادرنشين كه علائق و وفادارى مذهبى و سياسىشان غيرقابل كنترل بود . امّا اين عمليات چندان با ناكامى قرين نبود ، چون در لابلاى تواريخ مورخان عثمانى مىتوان سندى را ديد كه حاكى از ارسال نوشتهاى از سوى اسماعيل به سلطان عثمانى است و درخواست اينكه از رفتوآمد هواداران او در مرز ممانعت به عمل نياورند ( ولى اين نامه نتيجهبخش نبود ) . پس از لشكركشى اسماعيل به امارتنشين ذو القدر در سال 913 / 1507 كه در قلمرو نفوذ عثمانى قرار داشت رابطه بين آنها و صفويان تيرهتر شد ؛ معلوم نيست كه آيا هدف اسماعيل از اين حمله پيشروى در مناطق عثمانى بوده يا نه ؟ چون اطلاعات منابع در اين زمينه متناقض است « 1 » . بهرحال سپاه عثمانى دست به اقدامات تدافعى جديدى زد كه در عمل متوجه شد چندان ضرورتى نداشته است . ميزان تهديد ناشى از قدرتگيرى اسماعيل در ايران و جنبش تحت رهبرى او نسبت به ايالت روم ، البته نه تهديد كل امپراتورى عثمانى كه چند سال بعد فهميده شد و نتيجهء حمله نظامى نبود بلكه به علت بحران شديد داخلى بود . هنگاميكه فرزندان سلطان بايزيد دوم در زمان حيات پدر بر سر جانشينى به نزاع برخاسته بودند ، شاهزاده سلطان قورقود پنهانى شهر خود انتاليا را در سال 1511 م . به قصد مانسه ( مغنيسيا )
--> ( 1 ) - سهرويد " Der sieg der Safaviden " ، ص 142 .